احساس درد شدید، تنگی دهانه مخرج یا باریک شدن مدفوع هنگام دفع، یکی از تجربیات آزاردهندهای است که میتواند فرد را نگران و مضطرب کند. ناحیه مقعد بسیار حساس و دارای گیرندههای عصبی فراوان است؛ بنابراین کوچکترین تغییر یا التهابی در آن با درد و فشار قابلتوجهی همراه میشود. اگر این روزها هنگام اجابت مزاج حس میکنید دهانه مخرج بهاندازه کافی باز نمیشود یا خروج مدفوع با سوزش و سختی غیرعادی همراه است، تنها نیستید. بسیاری از افراد به دلایل متعددی دچار این مشکل میشوند. گاهی افراد این علائم را با بواسیر اشتباه میگیرند و به سراغ درمان خانگی بواسیر میروند، درحالیکه تشخیص علت اصلی برای انتخاب روش درمانی مناسب ضروری است. شناخت علل، نشانهها و بهکارگیری اصول درمان خانگی تنگی مقعد میتواند به کاهش اسپاسم و روانتر شدن دفع کمک کند و مرز میان مراقبت خانگی و درمانهای قطعی کلینیکی را مشخص سازد.

این مقاله توسط دکتر مجتبی احمد زاده (جراح عمومی) بررسی و تأیید شده است.
شماره نظام پزشکی: 7174
آخرین بازبینی پزشکی: 1405/08/06
تنگی مقعد (Anal Stenosis یا Anal Stricture) به وضعیتی گفته میشود که در آن کانال یا دهانه مخرج دچار باریکشدگی غیرطبیعی شده و انعطافپذیری و خاصیت ارتجاعی طبیعی بافت برای عبور مدفوع کاهش پیدا میکند. در حالت معمول، اسفنکترهای مقعد هنگام دفع مدفوع باز میشوند تا مدفوع بدون آسیب و فشار عبور کند. زمانی که این بافت دچار فیبروز، زخمهای سخت یا اسپاسم شدید عضلانی شود، دریچه خروجی تنگ شده و عمل دفع بهشدت دشوار و دردناک خواهد شد.
تنگی مقعدی ممکن است بر اثر عوامل متعددی مانند جراحیهای قبلی، بیماریهای التهابی روده (مانند کرون)، تروما و ضربه، استفاده بیش از حد از شیافهای مسهل یا حتی سوختگی و پرتودرمانی لگنی به وجود آید. این اختلال علاوه بر درد فیزیکی، به دلیل فشار مداومی که به کانال مقعد وارد میکند، فرد را در چرخه معیوب یبوست و ترس از اجابت مزاج گرفتار میسازد.
تفاوت تنگی مقعد با بواسیر و شقاق
بسیاری از بیماران به دلیل تشابه برخی علائم اولیه مانند درد و خونریزی، تنگی مقعد را با بیماری بواسیر (هموروئید که در زبان عامیانه گاهی باباسیل هم نامیده میشود) یا شقاق (فیشر مقعدی) اشتباه میگیرند. تفکیک این بیماریها برای مدیریت صحیح علائم ضروری است:
| نوع بیماری | تنگی مقعد (Anal Stricture) | بواسیر یا هموروئید (Hemorrhoids) | شقاق مقعدی (Anal Fissure) |
|---|---|---|---|
| ماهیت بیماری | باریک شدن فیزیکی یا ساختاری کانال دفع مدفوع | اتساع و واریسی شدن سیاهرگهای کانال مقعد | پارگی، ترک یا زخم طولی در مخاط پوست مخرج |
| فرم مدفوع | مدفوع بهطور مداوم بسیار باریک، مدادی یا نواری | فرم مدفوع معمولاً طبیعی، مگر در یبوست مزمن | مدفوع سفت و تکهتکه با رگههای خون روشن روی آن |
| نوع و زمان درد | احساس گیر کردن و درد فشاری در حین تلاش برای دفع | درد ضرباندار و مداوم در بواسیر ترومبوزه یا بیرونزده | درد سوزشی و خنجری تیز هنگام دفع و ادامهدار تا ساعتها پس از آن |
| بیرونزدگی | معمولاً بیرونزدگی ندارد؛ بافت سخت و منقبض است | لمس بالشتکها، گوشت اضافه یا تودههای برجسته در دهانه مقعد | گاهی زائده گوشتی کوچکی (پلیپ نگهبان) در لبه زخم دیده میشود |
علتهای شایع تنگی دهانه مقعد بعد از جراحی
شایعترین دلیل بروز تنگی ساختاری در ناحیه مخرج، عوارض ناشی از جراحیهای پیشین ناحیه نشیمنگاه بهویژه عمل جراحی باز بواسیر (هموروئیدکتومی) است. طبق آمار بالینی، حدود ۹۰ درصد موارد تنگی اکتسابی، ریشه در مداخلات جراحی دارد. مهمترین عوامل شکلگیری این عارضه بعد از عمل شامل موارد زیر است:
- برداشتن بیش از حد مخاط و پوست: در روشهای جراحی سنتی اگر جراح بخش زیادی از بافت پوست دور مقعد (پلهای آنودرم) را بردارد، پوست باقیمانده انعطاف لازم برای اتساع طبیعی حین عبور مدفوع را از دست میدهد.
- تشکیل بافت اسکار فیبروتیک: در طی روند بهبودی زخمهای باز، بدن اقدام به تولید بافت اسکار (کلاژن سفت) میکند که خاصیت کشسانی ندارد و دهانه را منقبض و تنگ نگه میدارد.
- عفونت موضعی پس از عمل: بروز التهاب یا عفونت مکرر در بستر جراحی، منجر به ضخیم شدن بافت و تنگی اسفنکتر میشود.
- اسپاسم دفاعی عضله اسفنکتر: گاهی تنگی از نوع عملکردی است؛ یعنی به دلیل درد شدید پس از جراحی، عضله منقبض میماند و بهمرورزمان کوتاه و سفت میشود.
علائم تنگی مقعد و نشانههای اولیه
شناخت بهموقع علائم تنگی مقعدی به شما کمک میکند قبل از ایجاد عوارض جدی نظیر گیر کردن مدفوع یا فیستول، اقدامات مراقبتی مناسب را آغاز کنید. این نشانهها معمولاً بهصورت تدریجی ظاهر شده و با گذر زمان شدت پیدا میکنند.

درد شدید و دفع مدفوع باریک یا نواری
یکی از واضحترین نشانههای تنگی مجرای خروجی، تغییر فرم فیزیکی مدفوع است. مدفوع معمولاً حالتی باریک مانند مداد، روبانیشکل یا قطعهقطعه پیدا میکند؛ زیرا مجبور است از کانالی تنگ با قطر کم عبور کند. همزمان، عبور مدفوع از این دهانه محدود، فشار مکانیکی شدیدی به بافت وارد کرده و باعث ایجاد درد مبهم و فزاینده در ناحیه نشیمنگاه حین زور زدن میشود.
یبوست مداوم و احساس تخلیه ناکامل
بیمار مبتلا به تنگی مخرج اغلب تصور میکند به یبوست گوارشی دچار شده است، درحالیکه مدفوع در روده بزرگ وجود دارد اما عبور آن از انتهای مسیر امکانپذیر نیست. این مسئله موجب زور زدنهای طولانیمدت در توالت و در نهایت احساس آزاردهنده تخلیه ناکامل روده (تنسموس) میشود؛ طوری که فرد حتی پس از برخاستن از دستشویی حس میکند روده هنوز پر است.
خونریزی و سوزش هنگام دفع
اصطکاک مدفوع با دیوارههای خشک و غیرمنعطف مخرج باعث خراشیدگی مخاط داخلی مقعد میشود. این خراشها منجر به مشاهده رگههایی از خون روشن روی کاسه توالت، دستمال توالت یا سطح مدفوع میشوند. همراه با خونریزی، احساس سوزش مداوم که گاهی تا چند ساعت پس از اجابت مزاج ماندگار است، کیفیت زندگی فرد را مختل میکند.
مؤثرترین روشهای درمان خانگی تنگی مقعد
روشهای درمان خانگی تنگی مقعد در درجاتی که تنگی شدید و فیبروتیک نباشد، بسیار کارساز هستند. هدف اصلی مراقبتهای خانگی، درمان خانگی تنگی مقعدی از طریق رفع اسپاسم عضلات کف لگن، نرم کردن قوام مدفوع و کاهش اصطکاک حین دفع است تا بافت تحت فشار کمتری قرار گیرد.
حمام سیتز و شستوشو با آب گرم

نشستن در آب گرم یا استفاده از لگن آب گرم (حمام سیتز) یکی از سادهترین و کارآمدترین شیوهها برای تسکین اسپاسم عضلات اسفنکتر داخلی مقعد است. گرمای ملایم باعث افزایش خونرسانی موضعی، تسریع روند بازسازی بافت و شل شدن انقباضات غیرارادی میشود.
- روزی دو تا سه بار و مخصوصاً بلافاصله بعد از هر اجابت مزاج، یک لگن تمیز را با آب ولرم (نه داغ) پر کنید.
- به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه درون آن بنشینید تا ناحیه نشیمنگاه بهخوبی آرامش پیدا کند.
- نیازی به اضافه کردن مواد ضدعفونیکننده بتادین یا صابونهای عطری نیست؛ آب ولرم خالص بهترین گزینه است.
- پس از پایان، موضع را با یک حوله بسیار نرم و پنبهای با ضربات آرام خشک کنید و از مالش خشن بپرهیزید.
افزایش مصرف فیبر و اصلاح رژیم غذایی

مدفوع سفت و حجیم عبور از دهانه تنگ مقعد را غیرممکن و دردناک میسازد، اما از سوی دیگر مدفوع بسیار آبکی (اسهال) نیز به دلیل خاصیت اسیدی، مخرج را ملتهبتر میکند. برای اینکه مدفوع قوامی خمیری و لغزنده پیدا کند، باید دریافت فیبر روزانه به ۲۵ تا ۳۵ گرم در روز برسد.
توصیه میشود در برنامه غذایی خود از سبزیجات برگ سبز، کدو، هویج پخته، غلات سبوسدار، جو دوسر، انجیر خیسانده و آلو استفاده کنید. اضافه کردن تدریجی پودر پسیلیوم همراه با آب فراوان نیز میتواند به شکلگیری مدفوع یکدست و لغزنده کمک کند.
مصرف آب کافی برای نرم شدن مدفوع

رژیم پرفیبر بدون آب کافی، نتیجه عکس داده و توده مدفوعی را سفتتر و متراکمتر میکند. نوشیدن روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب سالم و گرمابخش به سیستم گوارش، ضروریترین اصل در بهبود تنگی مقعد است. نوشیدن یک لیوان آب ولرم بهصورت ناشتا در ابتدای صبح، حرکات دودی روده (پریستالسیس) را تحریک کرده و عمل دفع را بدون زور زدن تسهیل مینماید.
استفاده از روغنهای طبیعی و چربکردن موضع

چرب کردن ناحیه بیرونی و ابتدای دهانه مخرج پیش از دفع، اصطکاک بافتی را کاهش میدهد و از ایجاد خراشیدگی و تشدید زخم جلوگیری میکند. شما میتوانید از روغن زیتون طبیعی، روغن نارگیل بکر، ژل آلوئهورای خالص یا وازلین بهداشتی استفاده کنید.
کافی است قبل از رفتن به دستشویی، مقدار بسیار کمی از روغن را با انگشت تمیز روی ورودی مخرج ماساژ دهید تا دیواره مقعد نرم و لغزنده شود. این کار تا حد زیادی درد ناشی از کشیدگی بافت را کاهش میدهد.
مراقبتهای دارویی و تسکین اولیه در منزل
در کنار شیوههای تغذیهای، مصرف برخی داروهای بدون نسخه و پمادهای تسکیندهنده میتواند مرحله حاد درد و التهاب را در منزل کنترل کند.
پمادهای ضدالتهاب و مسکنهای موضعی
استفاده از پماد لیدوکائین یا پمادهای ترکیبی ضدالتهاب قبل از اجابت مزاج میتواند تا حدودی حس درد در پایانه های عصبی را مسدود کند. همچنین، در مواردی که تنگی ناشی از اسپاسم شدید اسفنکتر باشد، پمادهایی نظیر دیلتیازم ۲ درصد یا پماد نیتروگلیسیرین (با تجویز و نظر پزشک) با مهار کانالهای کلسیمی عضلات صاف اسفنکتر، انقباض دهانه را باز کرده و عبور مدفوع را روان میسازند.
مصرف ملینهای ملایم و عوارض مسهلهای قوی
برای پیشگیری از ایجاد توده مدفوعی سفت، مصرف کوتاهمدت ملینهای اسمزی توصیه میشود. داروها و ترکیباتی مانند شربت لاکتولوز، شربت منیزیم هیدروکساید یا پودر پلیاتیلن گلیکول (PEG) آب را به درون روده میکشند و مدفوع را نرم نگاه میدارند.
بااینحال، هشدار مهم: هرگز نباید برای مدت طولانی از ملینهای محرک قوی حاوی سنا (مثل قرص سنالین یا سیلاکس) استفاده کنید. مصرف مداوم مسهلهای محرک، سبب تنبلی حرکات طبیعی روده و ایجاد تنگی عملکردی شدیدتر در اسفنکتر مقعد میشود.
تمرینات ورزشی و نحوه دفع برای کاهش فشار مقعد

اصلاح الگوهای رفتاری در دفع و کاهش فشار عضلانی لگن، از نکات حیاتی در بهبود تنگی مخرج است. بسیاری از افراد هنگام دفع بهطور ناخودآگاه عضلات مقعد را منقبضتر میکنند که وضعیت را بدتر میکند.
تمرینات تنفسی و شلسازی عضلات کف لگن
تمرینات کگل معکوس (Pelvic Floor Relaxation) برخلاف کگل معمول که برای سفت کردن عضله است، به شل شدن و متسع شدن دیافراگم لگنی کمک میکند:
- در وضعیتی راحت دراز بکشید یا بنشینید و نفس عمیق شکمی بکشید.
- هنگام دم عمیق، اجازه دهید عضلات زیر شکم، مقعد و باسن کاملاً رها شوند و به سمت پایین احساس انبساط کنند.
- از نگهداشتن نفس و انقباض شکم خودداری کنید؛ این تنفس آرام را در زمان نشستن روی توالت نیز تمرین کنید تا اسپاسم برطرف شود.
وضعیت صحیح نشستن روی توالت ایرانی و فرنگی
تغییر زاویه لگن هنگام دفع، زاویه آنورکتال (مجرای مخرج به رکتوم) را صاف کرده و مدفوع را با کمترین نیاز به زور زدن خارج میکند:
- در توالت فرنگی: قرار دادن یک چهارپایه کوچک با ارتفاع حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر زیر پاها باعث میشود زانوها بالاتر از مفصل ران قرار بگیرند و بدن زاویه ۳۵ درجه ایجاد کند. این وضعیت عضله پوبورکتالیس را کاملاً شل میکند.
- در توالت ایرانی: از نشستن طولانیمدت (بیشتر از ۵ دقیقه) اکیداً خودداری فرمایید؛ زیرا توقف طولانی باعث تجمع خون در وریدهای نشیمنگاه و افزایش ورم مخاط مقعد میشود.
اشتباهات پرخطر در درمان خانگی تنگی مقعد
درمانهای خانگی باید صرفاً در قالب راهکارهای حمایتی و ملایم استفاده شوند. اقداماتی که بر پایه تجارب غیرعلمی انجام میشوند، ممکن است آسیبهای دائمی به اسفنکتر مقعد وارد کنند.
خطرات گشاد کردن دستی و خودسرانه مقعد
یکی از خطرناکترین اقدامات برخی بیماران، تلاش برای اتساع و گشاد کردن مقعد در خانه با وسایل غیرپزشکی، انگشت یا اشیای سخت است. این کار به دلیل ایجاد پارگیهای ریز، خونریزی عمیق، انتقال عفونتهای باکتریایی به بافتهای عمیق نشیمنگاه و تخریب غیرقابلبرگشت اسفنکتر مخرج که میتواند به بیاختیاری مدفوع یا گاز منجر شود، کاملاً ممنوع و پرخطر است.
استفاده نادرست از ترکیبات سنتی محرک
قرار دادن موادی نظیر پودر زاج سفید، سرکه، سیر، پیاز رنده شده یا ترشیجات درون یا روی دهانه مخرج که در برخی توصیههای غیرمعتبر سنتی شنیده میشود، پوست حساس مخاط مخرج را دچار سوختگی شیمیایی میکند. التهاب ناشی از این سوختگیها بافت اسکار را ضخیمتر کرده و تنگی دهانه مقعد را بهمراتب شدیدتر از قبل خواهد نمود.
چه زمانی تنگی مقعد نیاز به مراجعه فوری دارد؟
اگرچه راهکارهای مراقبتی میتوانند به تسکین علائم در مراحل خفیف کمک کنند، اما وضعیتهای حادی وجود دارند که نیازمند توجه فوری پزشکی بوده و نباید وقت را با شیوههای خانگی هدر داد.
علائم هشدار و انسداد حاد روده
در صورت مشاهده علائم زیر، فوراً باید به پزشک متخصص یا مراکز درمانی مراجعه نمایید:
- درد شدید، مداوم و غیرقابلتحمل در ناحیه شکم و رکتوم
- حالت تهوع، استفراغهای مکرر و بیاشتهایی ناگهانی
- تب، لرز و خروج ترشحات چرکین و بدبو از دهانه مقعد
- خونریزی جهنده یا تیره که متوقف نمیشود
ناتوانی کامل در دفع گاز و مدفوع
چنانچه بیش از ۲ تا ۳ روز گذشته باشد و شما با وجود احساس نیاز مبرم، به هیچ عنوان قادر به دفع گاز روده یا مقدار ناچیزی مدفوع نباشید، خطر انسداد روده یا انسداد مدفوعی متراکم (Fecal Impaction) مطرح است. این وضعیت یک فوریت پزشکی است و عدم رسیدگی بهموقع میتواند سلامت عمومی دستگاه گوارش را به خطر اندازد.
روشهای درمان تخصصی تنگی مقعد در کلینیک
هنگامی که تنگی ناشی از فیبروز بافتی شدید یا عوارض مزمن جراحی باشد، درمانهای خانگی بهتنهایی کافی نیستند و پزشک متخصص متناسب با شدت تنگی از روشهای علمی بهره میبرد.

دیلاتاسیون پزشکی و متسعسازی کنترلشده
در مواردی که تنگی خفیف تا متوسط باشد، متخصص از ابزارهای استریل مخصوص به نام دیلاتور (Dilator) هگار یا پروپهای بادکنکی تحت بیحسی موضعی استفاده میکند. این متسعسازی کنترلشده بهآرامی بافت منقبض را کشش میدهد تا قطر طبیعی کانال بدون پارگی و آسیب بازیابی شود. این فرایند ممکن است در چند جلسه پیگیری شود.
جراحی اسفنکتروتومی و درمان با لیزر
در تنگیهای شدید یا فیبروزه مقاوم به درمانهای اولیه، جراحی اسفنکتروتومی جانبی داخلی (LIS) یا عمل ترمیمی آنودرموپلاستی (Anoplasty) برای آزادسازی بافت انجام میگیرد. امروزه استفاده از تکنولوژی لیزر در مقایسه با جراحی باز برای انجام لیزر بواسیر در اصفهان، مزایای درخشانی دارد:
- برش دقیق بافت اسکار بدون صدمه به اسفنکتر اصلی و حفظ کامل کنترل ارادی مدفوع
- کمترین میزان درد و خونریزی به دلیل سوزاندن و مسدودسازی همزمان پایانههای عصبی و عروق
- دوره نقاهت بسیار کوتاه و امکان بازگشت بیمار به فعالیتهای عادی روزمره ظرف یک تا دو روز
- انجام سرپایی بدون نیاز به بیهوشی سنگین عمومی و بدون بستری شبانه
امکان معاینه و درمان توسط پزشک خانم
برای بسیاری از بانوان، شرم و اضطراب ناشی از معاینه یا درمان ناحیه تناسلی و نشیمنگاه توسط پزشک مرد، مانع بزرگی برای مراجعه بهموقع به درمانگاه است. ما در اصفهان کلینیک این دغدغه مهم را بهخوبی درک میکنیم. به منظور حفظ کامل آرامش روانی، حریم خصوصی و کرامت مراجعان، امکان معاینه دقیق و انجام درمانهای کمتهاجمی لیزر توسط پزشک متخصص و جراح عمومی خانم فراهم شده است تا بیماران شهرهای اصفهان، شهرکرد، نجفآباد، کاشان، شاهینشهر و سایر نقاط همجوار بدون کمترین نگرانی روند درمان خود را سپری کنند.
سوالات متداول
آیا تنگی مقعد در خانه کاملاً درمان میشود؟
روشهای خانگی برای تنگیهای خفیف و اسپاسمهای گذرای عضلانی مؤثر هستند، اما اگر دهانه مقعد به دلیل تشکیل بافت اسکار بعد از جراحی دچار سفتی ساختاری شده باشد، درمانهای خانگی فقط علائم را تسکین میدهند و اصلاح بافت نیازمند متسعسازی پزشکی یا لیزر است.
چه مدت طول میکشد تا علائم تنگی کاهش یابد؟
با رعایت دقیق رژیم پرفیبر، مصرف آب و حمام سیتز روزانه، معمولاً علائم درد و سفتی مدفوع ظرف ۷ تا ۱۰ روز کاهش نسبی پیدا میکند. در صورت عدم مشاهده بهبودی پس از دو هفته، باید برای ارزیابی بالینی به متخصص مراجعه کنید.
عوامل موثر بر هزینه درمان لیزری تنگی مقعد چیست؟
هزینه درمان با لیزر بسته به شدت باریکشدگی کانال، وجود مشکلات همراه نظیر شقاق مزمن یا هموروئید، میزان بافت اسکار، نوع تجهیزات لیزری به کار رفته و سطح مهارت پزشک متغیر است. پس از یک معاینه بالینی دقیق، برآورد هزینه بهطور شفاف به بیمار اعلام میشود.
آیا تنگی مخرج میتواند ناشی از استرس و اضطراب باشد؟
بله، اضطراب و استرس شدید باعث فعالیت بیش از حد سیستم عصبی سمپاتیک و اسپاسم غیرارادی عضلات کف لگن میشود که به آن تنگی عملکردی میگویند. تکنیکهای تنفسی، حمام گرم و رواندرمانی به رفع این نوع تنگی کمک میکنند.
آیا مصرف قرص کلسیم یا قرص آهن باعث تنگی مقعد میشود؟
این داروها خودبهخود تنگی آناتومیک ایجاد نمیکنند، اما مکملهای آهن و کلسیم میتوانند یبوست بسیار شدید ایجاد کنند. عبور مدفوع سفت ناشی از این قرصها باعث آسیب دهانه مخرج و تشدید علائم تنگی خواهد شد.
تفاوت روش متسعسازی با جراحی آندرموپلاستی چیست؟
دیلاتاسیون صرفاً باز کردن و کشش دادن آرام دهانه تنگ با ابزار پزشکی است، اما در آندرموپلاستی، جراح برشی دقیق روی بافت اسکار ایجاد کرده و فلاپ پوستی سالمی را به دهانه پیوند میزند تا قطر کانال به حالت استاندارد بازگردد.
آیا رابطه مقعدی میتواند باعث ایجاد تنگی مخرج شود؟
تروما، پارگیهای تکرارشونده و عفونتهای مقاربتی ناشی از این رابطه در صورت عدم درمان صحیح، منجر به التهاب مزمن و تولید بافت اسکار سفت در مخاط کانال شده که در بلندمدت تنگی مقعد را رقم میزند.
آیا پس از جراحی لیزر تنگی مقعد، بیماری مجدداً عود میکند؟
در صورت انجام اصولی لیزر توسط جراح ماهر و رعایت رژیم پرفیبر و نوشیدن آب کافی پس از عمل، احتمال عود بیماری بسیار پایین است؛ زیرا بافت اسکار برداشته شده و بافت ارتجاعی جایگزین میشود.
بهترین پماد برای تسکین موقت سوزش دهانه تنگ مخرج چیست؟
پمادهای حاوی زینک اکساید، دکسپانتنول یا ژل آلوئهورا برای کاهش سوزش سطحی پوست مناسب هستند. برای رفع اسپاسم بافت عضلانی نیز پماد دیلتیازم با نظر پزشک تجویز میگردد.
چرا بیماران شهرهای اطراف اصفهان برای درمان به این مرکز مراجعه میکنند؟
دسترسی به تکنولوژی مدرن لیزر، تیم جراحان متخصص، امکان انتخاب پزشک خانم برای معاینه بانوان و هماهنگیهای لازم جهت انجام درمانهای سرپایی بدون نیاز به بستری، اصفهان کلینیک را به مقصدی قابلاعتماد برای مراجعان استان اصفهان و استانهای همجوار تبدیل کرده است.

